Fentanýl [P/N]

Flokkur:

 Ópíóíð verkjalyf.

Eiginleikar:

 Opioid verkjalyf (líkt og morfín). Virkar fljótt. 

Aukaverkanir:

 Öndunarbæling, slæving, ógleði og uppköst, kláði, lágþrýstingur.

Sérstök atriði:

 ATH:  Meta skal verki (NRS/VAS) og mæla lífsmörk, fyrir og eftir gjöf. 

Fylgjast vel  með öndunarmynstri og öndunartíðni, ásamt súrefnismettun (stöðug mæling). 

Skammtar eru í míkrógrömmum (mcg). 

Styrkleiki er 50 mcg/ml og 2 mL lykja inniheldur þannig 100 mcg sem er jafngilt ca. 5-10 mg af morfíni.

Draga upp 0,1 mL aukalega við fyrstu gjöf til að fylla MAD Nasal.

Neyðarflutningamenn [I] mega í undantekningatilvikum gefa fentanýl að undangenginni viðeigandi fræðslu og að fenginni heimild læknis (í hvert skipti sem það er gefið).

Varúð: 

Veldur öndunarbælingu, einkum ef gefið hratt eða í háum skömmtum. Naloxone er mótefni. Við gjöf hárra skammta er hætta á stífleika í brjóstkassa (rigid chest), en við lágskammtameðferð er það óalgengt. Notist ekki hjá sjúklingum í blóðþurrðarlosti vegna hættu á blóðþrýstingsfalli.

Nánar:

Fentanýl er tilbúið ópiumlyf (e. synthetic opioid). Það hefur svipaðan verkunarmáta og morfín (sem er náttúrulegt ópíumlyf) en fentanyl er mun virkara (potent) eða ca. 50-100x. Lyfið er skammtað í míkrógrömmum (1 milligramm = 1000 míkrógrömm) og er hægt að gefa það í æð, í vöðva, í nös eða í beinmerg (intra osseous)

Þó fentanýl valdi ekki eins miklum blóðþrýstingslækkandi áhrifum og morfín sökum minni losunar histamíns, getur það þó valdið lágþrýstingi. Sérstök varúð við notkun Fentanyls ef sjúklingur er í blóðþurrðarlosti. Ofnæmi fyrir fentanýli er sjaldgæft.

Bráðatæknar [P] og hjúkrunarfræðingar/AEMT [N] (sem hafa lokið neyðarflutninganámi) sem fengið hafa viðeigandi þjálfun og fræðslu og hafa staðist könnun hafa heimild til þess að gefa lyfið að gefnu samþykki og heimild umsjónarlæknis á því svæði. Heimildir verða endurskoðaðar þegar reynsla hefur fengist af notkun lyfsins utan spítala. Fræðsluefni má finna HÉR.

Lykill: [FR] = First Responder (vettvangshjálp); [B] = basic (sjúkraflutningamaður); [I] = intermediate/advanced (neyðarflutningamaður); [N] = EMT-Nurse (neyðarflutningamaður með hjúkrunarpróf); [P] = paramedic (bráðatæknir) eða EMT-N með sérhæfingu; [MD] = medical doctor (læknir); [CC] = critical care = (teymi bráða-/svæfinga-/gjörgæslulæknis og bráðatæknis/hjúkrunarfræðings). ⌛ = lyf skal gefið á X mín. ↻ = endurtaka má lyfjagjöf eftir X tíma. 📞 = Leitið ráðgjafar / heimildar hjá lækni.